U17 Việt Nam tại World Cup U17: Hai tuần thể lực và bài toán bảng G

Có một câu trong phần trả lời báo chí của huấn luyện viên Cristiano Roland mà tôi đã nghe lại ba lần: hai tuần đầu của giáo án tập huấn dành trọn cho thể lực, đặc biệt là sức mạnh và sức bền. Không phải sơ đồ chiến thuật. Không phải những bài phối hợp nhóm. Chỉ thể lực. Với một đội bóng lần đầu tiên trong lịch sử có mặt ở vòng chung kết U17 World Cup, câu nói ấy vừa là kế hoạch, vừa là một lời thú nhận rất khẽ. Người ta chỉ dồn hai tuần đầu quý nhất cho đúng thứ mình đang thiếu nhất. Ở bảng G, nơi U17 Việt Nam nằm chung với Bỉ, New Zealand và Mali, thứ đang thiếu ấy có tên cụ thể: những pha tranh chấp tay đôi và những mét cuối cùng của hiệp hai.

Lần đầu tiên ấy cần được đặt đúng chỗ. Đây là lần đầu một đội U17 Việt Nam giành vé dự vòng chung kết thế giới, sau khi tích lũy đủ điểm ở sân chơi châu lục. Vòng chung kết có 48 đội, chia thành 12 bảng bốn đội; hai đội đứng đầu mỗi bảng cùng tám đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất giành quyền vào vòng knock-out. Cách chia ấy biến vị trí thứ ba thành một con đường có thật, và với đội cửa dưới, đó là con đường đáng tính nhất.

Nhìn vào bảng G, thứ tự khó dễ gần như đã rõ. Bỉ có hệ thống học viện châu Âu, nơi cầu thủ 17 tuổi đã chơi hàng chục trận mỗi mùa ở cường độ chuyên nghiệp. Mali là đại diện châu Phi với tố chất thể lực và tốc độ vốn là đặc sản của bóng đá trẻ lục địa này. New Zealand vô địch châu Đại Dương, mạnh về thể hình nhưng giới hạn hơn về kỹ thuật tập thể. U17 Việt Nam nằm ở đáy của tương quan ấy, và trận gặp New Zealand nhiều khả năng là trận mang tính bản lề hơn cả.

Roland kể về giáo án theo một trình tự rất chuẩn mực. Ông nói về dinh dưỡng, về hồi phục, về việc chuẩn bị tâm lý thi đấu. Ông nói về các trận giao hữu sẽ diễn ra để hoàn thiện những phương án chiến thuật, và về việc ban huấn luyện nghiên cứu cả ba đối thủ, phân tích điểm mạnh, điểm yếu của họ để tìm cách khai thác. Ông nói về việc tập trung vào từng trận, bắt đầu từ trận gặp Bỉ, và mục tiêu giành điểm ở mỗi trận. Không có gì sai trong trình tự ấy. Vấn đề nằm ở chỗ khác.

Điều đáng chú ý hơn cả những gì được nói là khoảng trống của những gì không được nói. Không một chỉ số nào xuất hiện: không số bàn thua kỳ vọng, không số đường chuyền mỗi pha phòng ngự, không tỷ lệ kiểm soát bóng, không sơ đồ xuất phát, không tên một cầu thủ nào. Kết quả và đối thủ của các trận giao hữu cũng không được nhắc tới. Một bài phát biểu nhiều định hướng mà ít dữ liệu thường là để trấn an, không phải để chứng minh. Khi một huấn luyện viên nói nhiều về "phương án" ở dạng số nhiều, khả năng cao là chưa có một sơ đồ nào được chốt, và đội sẽ thay đổi hình khối theo từng đối thủ: khối phòng ngự thấp và chặt hơn trước Bỉ cùng Mali, chủ động hơn trước New Zealand.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu trẻ của tôi qua nhiều kỳ giải khu vực, một đội U17 Đông Nam Á bước ra đấu trường thế giới thường không thua ở 20 phút đầu. Họ thua ở 20 phút cuối hiệp hai, khi đôi chân nặng hơn và khoảng cách thể lực biến thành những bước chạy chậm hơn nửa nhịp. Hai tuần thể lực của Roland, vì thế, không mang tính triết lý. Nó là biện pháp giảm thiểu rủi ro ở đúng nơi rủi ro lớn nhất.

Từ đó, hình dung về cách chơi của U17 Việt Nam cũng dần rõ. Khối phòng ngự ở tuyến giữa hoặc thấp, nhường thế trận cho đối thủ, không dâng cao để rồi bị xuyên phá bằng những đường chuyền dài vượt tuyến. Tấn công bằng chuyển đổi trạng thái và những tình huống cố định — nơi mà một đội yếu hơn có thể tạo ra bàn thắng mà không cần kiểm soát bóng. Đây là công thức quen thuộc của bóng đá trẻ cửa dưới, và nó chỉ hiệu quả khi đội bóng chấp nhận chơi trong sự im lặng của mình.

Cũng phải nói về phía sau hậu trường. Suất dự vòng chung kết này là kết quả của một thế hệ học viện đã tích lũy gần hai thập kỷ: những trung tâm như PVF, các lò liên kết kiểu HAGL - JMG, hệ thống trẻ của Viettel hay Hà Nội. Một kỳ giải tốt không mang về doanh thu trực tiếp cho bất kỳ ai, nhưng nó làm tăng giá trị của từng cầu thủ trên thị trường chuyển nhượng, mở ra những bản hợp đồng chuyên nghiệp đầu tiên và kích hoạt cơ chế đào tạo của FIFA nếu họ ra nước ngoài. Với các lò đào tạo trong nước, đây là phép thử xem mô hình của mình có đứng được ở tầm thế giới hay không.

Nhưng nếu phải chọn ra một thứ đáng lo hơn cả Bỉ và Mali, tôi chọn thứ không nằm trên sân. Chính ban huấn luyện đã kể lại bài học từ kỳ U17 châu Á gần nhất: các cầu thủ mất tập trung vì những bình luận trên mạng xã hội, đặc biệt là sau một trận thua. Một cầu thủ 17 tuổi đọc được hàng nghìn lời chê chỉ vài giờ sau khi rời sân. Vết thương ấy không băng được bằng giáo án thể lực, và nó có thể phá hỏng trận kế tiếp nhanh hơn bất kỳ pha phản công nào.

Đó là chỗ tôi muốn nói ngược lại một chút. Những ngày qua, phần lớn bình luận trong nước xoay quanh việc U17 Việt Nam sẽ "tạo nên khác biệt" thế nào, sẽ làm người hâm mộ tự hào ra sao. Cách đặt vấn đề ấy rất dễ chịu, và cũng rất dễ tổn thương. Một đội lần đầu dự vòng chung kết thế giới mà bị đặt kỳ vọng như một đội đã từng đi sâu sẽ mang theo hai gánh nặng cùng lúc: gánh nặng thể lực trước Bỉ và Mali, và gánh nặng kỳ vọng trước chính khán đài nhà. Kết quả phổ biến nhất của một đội ra mắt ở sân chơi này là dừng bước từ vòng bảng. Giá trị thật của chuyến đi nằm ở việc các cầu thủ trẻ được sống trong nhịp độ bóng đá thế giới, nghe thấy khoảng cách của mình, rồi mang nó về thu hẹp lại.

Im lặng không phải thiếu âm thanh, mà là nơi âm thanh chưa kịp chạm tới. U17 Việt Nam sẽ bước vào bảng G với rất ít tiếng vang được dự báo trước. Cách tốt nhất để đi qua Bỉ và Mali có thể không phải là chạy nhanh hơn họ, mà là kéo trận đấu chậm lại, biến nó thành một thứ bóng đá ít khoảng trống, nhiều va chạm, nhiều tình huống cố định — một trận đấu mà ở đó kỹ thuật tập thể có thể bù lại phần nào thể lực. Quả bóng quay chậm lại, tôi mới thấy nó mang bao nhiêu phận người.

Một đội bóng trẻ của Việt Nam không cần phải thắng cả bảng để chứng minh mình đã đến đúng chỗ. Có những bàn thắng không cứu được ai, nhưng vẫn đổi được cách người ta nhìn về một thế hệ. Và nếu một bàn thắng như thế đến, nó sẽ không thuộc về riêng ai: một người thua cuộc ghi bàn, và cả sân đứng lên vỗ tay cho chính mình.