Bồ Đào Nha không Ronaldo vẫn thắng Đan Mạch 4-2: Bài toán chiến thuật của Jorge Jesus

Trong ngăn kéo của tôi, có những tờ ghi chú bóng đá cũ hơn cả internet. Tôi thường mở lại chúng mỗi khi một đội tuyển lớn rơi vào biến động. Nhưng trận đấu giữa Đan Mạch và Bồ Đào Nha tại UEFA Nations League không cần đến chúng. Chỉ một ngày sau khi Cristiano Ronaldo rời đội tuyển giữa bất đồng với huấn luyện viên Jorge Jesus, nhà đương kim vô địch đã trả lời bằng một chiến thắng 4-2 ngay trên sân khách. Bóng đá không khán giả là một môn thể thao hoàn toàn khác, nhưng bóng đá có khán giả lại là môn thể thao của áp lực. Khán đài Copenhagen tối đó không im lặng, và cách Bồ Đào Nha vận hành đã khiến họ phải nín thở. Thế hệ mới đọc trận đấu bằng màn hình, tôi đọc bằng hơi thở của khán đài, và hơi thở của khán đài đêm đó đang đuổi theo từng đường bóng của Goncalo Ramos. Trong sơ đồ không có CR7, Jorge Jesus tin dùng bộ ba Goncalo Ramos, Rafael Leao và Pedro Neto. Điều khiến tôi chú ý không phải ai thay Ronaldo, mà là cách những cầu thủ còn lại vào vai của họ. Sơ đồ chiến thuật chỉ là tờ giấy; cầu thủ mới là người viết nên trận đấu. Và Ramos là người cầm bút đêm đó. Ngay phút 13, Ramos nhận bóng ở nửa trái, bật tường tinh tế để Joao Cancelo băng xuống đáy biên mở tỷ số. Đến phút 25, anh tự mình lập công sau đường chọc khe của Bruno Fernandes. Đáng nói là cú chạy chỗ của Ramos không đi thẳng vào vòng cấm như một trung phong cổ điển. Anh khẽ lùi lại nửa nhịp, tạo khoảng lệch với trung vệ đối phương, rồi xoay người dứt điểm chéo góc. Đó là không gian mà một số 9 di chuyển tạo ra, chứ không phải không gian có sẵn. Đan Mạch không phải đội bóng chịu đá một chiều. Họ vùng lên nhờ Mikkel Damsgaard và Rasmus Hojlund gỡ hòa 2-2. Khi bị kéo về vạch xuất phát, bản lĩnh của nhà đương kim vô địch được thể hiện đúng lúc. Hàng tiền vệ Bồ Đào Nha kiểm soát nhịp độ, không lao lên pressing mù quáng mà chờ đối thủ dâng cao. Phút 67, từ quả tạt của Bruno Fernandes, Vitinha lao vào đánh đầu nâng tỷ số lên 3-2. Đến phút 87, Joao Felix vào sân thay người, nhận bóng từ Diogo Dalot, khống chế một nhịp rồi đá nối chéo góc ấn định chiến thắng 4-2. Bồ Đào Nha giữ chín điểm tuyệt đối sau ba lượt trận, dẫn đầu bảng A4; Na Uy thua Wales 1-2, khiến cuộc đua tứ kết càng thuận lợi cho thầy trò Jorge Jesus. Để hiểu vì sao Bồ Đào Nha không hụt hơi khi thiếu Ronaldo, tôi nhìn vào vai trò của Goncalo Ramos. Cậu ấy chơi như một tiền đạo cắm hiện đại: không bám chặt vòng cấm, thường xuyên kéo ra cánh trái để kéo giãn trung vệ, mở hành lang cho Cancelo dâng cao. Trong hệ thống cũ, bóng thường được đưa vào chân Ronaldo ở trung lộ, khiến hàng tiền vệ phải chuyền nhiều hơn và đối phương dễ bố trí người kèm. Với Ramos, bóng luân chuyển nhanh hơn, Leao và Neto thay nhau bó vào trung lộ, còn trung phong thỉnh thoảng xuất hiện ở biên. Hàng phòng ngự Đan Mạch bị kéo giãn theo chiều ngang, rồi mất phương hướng khi Vitinha hoặc Bruno Fernandes băng lên từ tuyến hai. Tôi đã theo dõi nhiều trận đấu quốc tế trong suốt gần năm mươi năm. Tôi từng thấy những đội bóng vĩ đại sụp đổ vì tin rằng không thể thay một huyền thoại. Jorge Jesus lại chọn hướng khác. Ý tưởng của ông không phải là tìm người ghi bàn thay Ronaldo. Ý tưởng của ông là thay đổi hình dáng hàng công, để không ai phải gánh trên lưng cái bóng của số 7. Ramos ghi một bàn, kiến tạo một bàn, nhưng điều quan trọng hơn là Leao có không gian để dứt điểm, Neto có không gian để tạt bóng, và Cancelo không phải lúc nào cũng bị khóa cứng ở biên. Đó là thứ chiến thuật không hiện trên bảng tỷ số. Ở bên kia chiến tuyến, Đan Mạch không chơi tệ. Họ ghi hai bàn từ những pha lên bóng trực diện, nhưng cũng bộc lộ điểm yếu khi mất bóng ở khu vực giữa sân. Hai bàn thua đầu tiên đến từ việc hàng tiền vệ bị Bruno Fernandes phá vỡ bằng đường chuyền. Bàn thua thứ ba đến từ việc họ kèm người không theo Vitinha trong một tình huống tạt bóng. Bàn thua thứ tư đến từ việc dâng cao tìm bàn gỡ. Nếu nhìn kỹ, bốn bàn thua của Đan Mạch đều cùng một nguyên nhân: không ai kiểm soát được khoảng trống giữa các tuyến. Điều tôi muốn nhấn mạnh không nằm ở việc Bồ Đào Nha hay hay dở khi thiếu Ronaldo. Điều tôi quan tâm là điểm mù của hệ thống này khi đối thủ không dâng cao. Đan Mạch đã chơi một trận đấu mở, sẵn sàng trao đổi bóng. Nhưng nếu Bồ Đào Nha gặp một đội bóng lùi sâu, nhường thế trận, để bảy người trước vòng cấm, thì liệu Ramos còn chỗ để kéo ra biên? Liệu Leao còn hành lang để bứt tốc? Hiển nhiên là không. Khi không có khoảng trống phía sau, đội bóng của Jorge Jesus phải dựa vào khả năng đột phá một chọi một và những pha chạy chỗ liên tục của hàng tiền vệ. Đêm nay Vitinha và Felix cho thấy họ có thể làm điều đó, nhưng mới chỉ trong một trận đấu mà đối thủ chấp nhận thua thiệt. Đây là lý do tôi không gọi chiến thắng 4-2 là một cuộc cách mạng. Tôi gọi đó là một tín hiệu. Ronaldo rời đội tuyển là một cú sốc, nhưng bóng đá đội tuyển không được xây bằng cú sốc. Nó được xây bằng những buổi tập ngắn ngủi, những giải đấu diễn ra trong ba tháng, và những quyết định nhân sự trong lúc trận đấu còn dang dở. Jorge Jesus đã tung Joao Felix vào phút 87, và cậu ấy ghi bàn. Ông tin dùng Vitinha cho pha đánh đầu quyết định. Những quyết định đó tự nó nói lên rằng ông đang xây dựng một tập thể, chứ không phải một đội bóng có một ngôi sao. Ở một góc khác của Nations League, Đức của Jurgen Klopp cũng có câu trả lời. Sau chuỗi khởi đầu chưa như kỳ vọng, đội bóng của Klopp chơi áp đảo hoàn toàn trước Serbia tại Allianz Arena. Tom Bischof mở tỷ số ở phút 39 bằng một pha dứt điểm từ tuyến hai. Florian Wirtz nhân đôi cách biệt ở phút 61 bằng một cú chạm bóng gọn gàng trong vòng cấm. Chiến thắng 2-0 đưa Đức lên bốn điểm sau ba trận. Nhưng tôi quan tâm hơn đến cách Wirtz di chuyển tự do giữa hàng tiền vệ và hàng công. Klopp từng xây Liverpool bằng những cầu thủ chạy nhanh và pressing rát; ở đội tuyển Đức, ông đang tìm cách biến Wirtz thành nhạc trưởng trong một đội hình có chiều sâu. Hà Lan lại có một đêm đầy khó khăn. Bị Hy Lạp dẫn trước hai bàn từ sớm, đội khách lâm vào thế trận vô cùng mệt mỏi khi Giorgos Masouras và Fotis Ioannidis ghi liền hai bàn cho chủ nhà. Tinh thần chiến đấu của Hà Lan được thể hiện qua bàn rút ngắn của Virgil van Dijk và cú dứt điểm ở phút 89 của Tijjani Reijnders, ấn định tỷ số hòa 2-2. Hy Lạp dẫn đầu bảng với bảy điểm; Hà Lan có năm điểm. Trận hòa này đặt ra một câu hỏi lớn về khả năng chống pressing của Hà Lan, nhưng cũng cho thấy chiều sâu tinh thần khi bị dồn vào chân tường. Quan sát cả ba trận đấu trong loạt Nations League này, tôi rút ra một điều: các đội tuyển lớn đang tìm lại chính mình qua cấu trúc, không qua tên tuổi. Đức thắng vì Wirtz được giải phóng, Hà Lan hòa vì biết cách chịu đựng, còn Bồ Đào Nha thắng vì Jorge Jesus dám đánh bạc với một hàng công không có Ronaldo. Ở tuổi sáu mươi sáu, tôi không còn ngạc nhiên trước những chiến thuật lạ. Tôi chỉ ngạc nhiên trước việc người ta cứ nghĩ rằng bóng đá là môn thể thao của những cá nhân vĩ đại. Trên thực tế, bóng đá là môn thể thao của những khoảng trống, và ai kiểm soát khoảng trống trước, người đó thắng. Trận đấu này để lại cho tôi một hình ảnh khó phai: Goncalo Ramos chạy chỗ, kéo trung vệ về phía biên, và Cancelo lao vào khoảng trống đã được mở sẵn. Đó không phải thứ bóng đá tôi thấy hằng ngày trên truyền hình. Đó là thứ bóng đá mà tôi nghe thấy trong tương lai từ những đội bóng không có tiền mua ngôi sao lớn nhất, mà biết dùng đúng cấu trúc. Tôi không biết Jorge Jesus sẽ đi cùng thành công hay không. Nhưng tôi biết rằng nếu Bồ Đào Nha có thể đá như thế này khi không có Ronaldo, thì trận tứ kết sắp tới sẽ nói cho chúng ta nghe về chiều sâu thực sự của họ. Sơ đồ chiến thuật chỉ là tờ giấy; cầu thủ mới là người viết nên trận đấu. Đêm Copenhagen, họ đã viết rất đẹp.