Mười tân binh, không một mùa hè chung: Tottenham và khoảng trống bản sắc

Phút 88, khu vực báo chí gần như đã im. Trên sân, một cầu thủ Tottenham nhận bóng ở hành lang phải, ngẩng đầu lên, rồi ngần ngừ mất một nhịp. Chỉ một nhịp thôi. Nhưng đủ để tôi nghe thấy tiếng thở dài chạy dọc khán đài như một con sóng nhỏ vỡ vào lan can bê tông.

Tôi đã nghe âm thanh ấy nhiều lần trong sự nghiệp. Không ai la ó cả. Đó là tiếng của một tập thể chưa thuộc về nhau.

Mười tân binh trong một kỳ chuyển nhượng. Không một mùa hè chung. Một huấn luyện viên nổi tiếng với lối chơi áp đặt, đòi hỏi từng bước chạy phải khớp nhịp. Roberto De Zerbi đứng ở đường biên, hai tay khoanh trước ngực, và tôi tự hỏi: ông đang dạy bóng đá, hay đang chờ thời gian trả lời thay mình?

Cái khởi đầu chậm của Tottenham chưa đến mức thảm họa. Nó là một sự chậm chạp. Và nó rơi đúng vào quãng nghỉ nhường sân cho các đội tuyển quốc gia — cái khoảng lặng mà tôi vẫn gọi là đến sai lúc.

Với một đội bóng đang cần được tập, quãng nghỉ ấy lấy đi đúng thứ họ cần nhất: những buổi sáng trên sân cỏ, nơi các mối quan hệ được xây bằng mồ hôi chứ không bằng lý thuyết. De Zerbi có thể vẽ ra mọi phương án triển khai bóng trên bảng, nhưng ông không thể dạy ai đó tin vào bước chạy của đồng đội qua một cuộc họp video.

Ban lãnh đạo đã công khai ủng hộ ông. Đó là tín hiệu tốt, và cũng là tín hiệu đáng đọc kỹ. De Zerbi là mẫu người thẳng thắn, nhiệt huyết, tham vọng và một mực. Ông đòi hỏi sự cam kết trọn vẹn từ ban lãnh đạo, và ông không giỏi giấu sự khó chịu khi điều đó đến chậm.

Trong phòng thay đồ, không ai phản ứng giống ai. Mỗi cầu thủ mang một cá tính, và mỗi người cần một lượng thời gian khác nhau để hấp thụ khối lượng yêu cầu mà một huấn luyện viên cứng rắn đặt lên vai họ.

Câu chuyện không nằm ở tính cách. Nó nằm ở chỗ khác, và chỗ đó thú vị hơn nhiều.

Trong hơn ba mươi năm theo các đội bóng đi khắp các sân, tôi học được một điều tưởng như quá đơn giản: trên thế giới có hai kiểu câu lạc bộ. Kiểu thứ nhất tuyển người theo một khuôn vị trí đã định sẵn. Kiểu thứ hai tuyển người theo tổng lượng tài năng thu về được.

Brighton, Brentford, Bournemouth, và cả Sunderland ở mùa giải trước, thuộc kiểu thứ nhất. Họ có thể mất trụ cột, bán ngôi sao, thay huấn luyện viên — nhưng bản sắc thì không đổi. Câu hỏi tuyển dụng của họ lúc nào cũng giống nhau: vị trí này cần một người có những phẩm chất gì? Họ không đi tìm cầu thủ giỏi nhất trên thị trường. Họ đi tìm cầu thủ khớp nhất với ô trống.

Brighton là ví dụ rõ nhất. Họ bán đi những cái tên đã thành danh, rồi mang về những gương mặt mà phần lớn khán giả phải tra cứu, và những người đó bước vào sân với đúng nhiệm vụ mà người tiền nhiệm để lại. Brentford làm điều tương tự bằng dữ liệu, Bournemouth bằng một hệ thống trinh sát kiên nhẫn. Bí quyết của họ không phải mắt nhìn người, mà là sự nhất quán của câu hỏi.

Kiểu thứ hai mang về mười gương mặt trong một kỳ. Nghe qua thì đó là dấu hiệu của tham vọng. Nhưng khi bạn không có một nền móng đủ vững để biết chính xác mình đang thiếu gì, thì mang về càng nhiều lại càng đẩy bài toán tích hợp lên cao.

Sự khác biệt giữa một đội bóng hay và một đội bóng hiểu nhau không nằm ở chất lượng cầu thủ, mà ở việc có ai đó đã định sẵn chỗ đứng cho từng người trước khi họ bước vào phòng thay đồ.

Có một chi tiết ít được nhắc trong câu chuyện này. Trong kỳ chuyển nhượng ấy, không phải mọi tân binh đều cập bến trước ngày khai mạc. Một số đến khi mùa giải đã lăn bánh, nghĩa là họ bước vào một guồng máy đang chạy mà không có lấy một buổi tập trọn vẹn cùng nhau. Với một đội bóng đã thiếu mùa hè chung, mỗi bản hợp đồng đến muộn lại rót thêm một gánh nặng vào đúng cái chỗ đang quá tải.

Lối chơi áp đặt mà De Zerbi theo đuổi không phải một sơ đồ để học thuộc. Nó là một tập hợp các phản xạ phải được lặp lại đến mức thành bản năng: khi nào dâng cao, ai bọc lót, bóng mất thì ai là người đầu tiên lao vào. Những thứ đó không nằm trong sách. Chúng nằm trong số giờ mà cả đội đã đứng cạnh nhau trên sân tập, mệt, cáu, và cuối cùng là hiểu nhau.

Tôi từng đứng ngoài hàng rào một sân tập vào những buổi sáng như thế. Không cần hiểu ngôn ngữ cũng đọc được tâm trạng: những nhóm hình thành trong lúc chạy khởi động, ai chuyền cho ai ở bài tập đầu tiên, ai đứng một mình ở lúc nghỉ uống nước. Với một đội hình có mười gương mặt mới, những vòng tròn nhỏ đó vẫn đang được vẽ lại mỗi ngày.

Tony Pulis từng kể lại chuyện ghép cặp trung vệ ở Stoke. Hai người bổ sung cho nhau nhưng chơi ngược nhau về bản năng. Để cặp đôi ấy vận hành, Pulis phải thuyết phục một trong hai rời xa chính thứ mạnh nhất của mình. Tôi nhớ câu chuyện ấy nhất, vì nó buộc tôi phải nhìn lại rất nhiều thứ.

Một huấn luyện viên đôi khi phải kìm bớt phẩm chất tốt nhất của một cầu thủ để phục vụ tập thể. Với Tottenham lúc này, điều đó có nghĩa là sẽ có những người được đưa về bằng một bản hợp đồng đẹp, rồi bị yêu cầu chơi ngược lại chính bản năng của mình. Không phải ai cũng chấp nhận điều đó một cách dễ dàng, và đó là lý do vì sao thời gian không thể thay bằng tiền.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, có một dấu hiệu rất khó giả: khi một tập thể chưa thuộc về nhau, những đường chuyền ngắn nhất lại là những đường chuyền do dự nhất. Không phải đường chuyền dài, không phải pha xử lý rườm rà. Chính những đường chuyền ba mét — thứ mà cầu thủ làm cả đời — lại mất thêm nửa giây. Nửa giây ấy là giá của sự xa lạ.

Ở quán ăn Việt nhỏ trên một con phố gần ga, mấy anh em công nhân vừa tan ca đêm thường ngồi lại xem bóng đá Anh qua một chiếc tivi treo lệch. Họ không bàn về sơ đồ. Họ bàn về việc cầu thủ này có nhìn thấy đồng đội kia không, và tiếng chửi của họ vang lên đúng lúc quả bóng vừa rời chân.

Người ta không nhớ tỉ số, người ta nhớ vì sao mình không rời quán bar. Ở tuổi tôi, người ta không đếm danh hiệu; người ta đếm những đêm mà cả thành phố cùng thức.

Nhịp đội bóng không nằm ở chân cầu thủ, mà ở nhịp đập chung của cả thành phố. Và nhịp đập chung thì không mua được bằng mười bản hợp đồng trong một kỳ chuyển nhượng.

Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng, vì tôi đã giữ nhịp câu chuyện này đủ lâu để thấy nó rơi xuống rồi bay lên nhiều lần.

Câu chuyện hãy cho họ thời gian đang được kể rất trôi chảy. Nhưng nó là một lời khẳng định, chưa phải một dự báo. Không ai dẫn ra một thước đo nào về khối lượng và chất lượng cơ hội mà Tottenham tạo được. Không ai dẫn ra một chỉ số áp lực nào để so sánh trước và sau khi các tân binh vào sân. Trục lập luận duy nhất được dùng là thời gian, trong khi thời gian chính là thứ chưa từng được đo trong bất kỳ câu chuyện nào như thế này.

Nguồn kể câu chuyện này chủ yếu đến từ phía ban huấn luyện và những người có lợi ích gắn với việc ông được yên thân. Điều đó không có nghĩa họ nói sai. Nhưng người đọc nên tự hỏi: ai đang cần tôi tin rằng mọi thứ sẽ ổn?

Điều đáng chú ý là ban lãnh đạo chọn cách nói về sự kiên nhẫn, còn huấn luyện viên chọn cách nói về yêu cầu. Hai ngôn ngữ ấy có thể cùng tồn tại trong một phòng họp, nhưng chúng không bao giờ trùng nhau, và khoảng cách giữa chúng chính là nơi áp lực tích tụ.

Điểm mù lớn nhất từ bên ngoài là niềm tin rằng vấn đề nằm ở chất lượng đội hình. Tôi không nghĩ vậy. Vấn đề nằm ở đặc tả — ở chỗ một đội hình gồm toàn những người giỏi khác nhau vẫn có thể không ai biết mình phải làm gì khi bóng tới chân. Một kỳ chuyển nhượng mười người thường kết thúc bằng hai tới ba trường hợp không bao giờ thích nghi được. Không ai muốn nói to điều đó, và đó lại chính là điều quan trọng nhất cần theo dõi.

Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế ở đây rất cụ thể. Người hâm mộ chờ một đội bóng tranh suất châu Âu ngay lập tức, trong khi ban huấn luyện nói về một quá trình. Cả hai đều có lý, và chính vì cả hai đều có lý nên áp lực không giảm — nó chỉ chuyển từ kết quả sang con người.

Nếu vấn đề là bản sắc, thì cách sửa nằm ở cấp câu lạc bộ, không phải ở cấp huấn luyện viên. Đổi người huấn luyện viên chỉ đổi người đứng trước một khoảng trống vẫn còn nguyên.

Bốn đến sáu trận tới, tôi sẽ không nhìn bảng xếp hạng. Tôi sẽ nhìn khoảng lặng trước mỗi đường chuyền ba mét. Nếu cái nhịp ngần ngừ ấy ngắn dần, Tottenham đang đi đúng đường. Còn nếu nó dài ra, thì mười bản hợp đồng kia vẫn là mười người xa lạ, và sẽ cần nhiều hơn một mùa giải để thành một đội.