330km Tor des Géants: Hai người Việt, 138 giờ trên dãy Alps và cách chúng ta đọc thành tích

Đêm trên dãy Alps. Ở độ cao hơn 2.700 mét, gió lạnh len qua từng khe đá. Một vận động viên đang bò từng bước trên con đường mòn hẹp — một bên là vách núi, một bên là vực sâu, không có dây an toàn. Đèn đội đầu chỉ soi được vài mét phía trước. Dưới chân là đá sỏi trơn trượt. Cô không thể nhìn thấy đỉnh, không thể nhìn thấy vạch đích, chỉ có thể tin vào đôi chân của mình. Người phụ nữ ấy là Lê Thị Hằng, vận động viên siêu trail đến từ Vũng Tàu, đang ở km thứ 280 của giải Tor des Géants — cuộc đua 330km trải khắp thung lũng Aosta, Ý. Cô đã chạy gần sáu ngày đêm. Cách cô không xa, đồng đội Lưu Đức Toản cũng đang di chuyển trong bóng tối. Đây là lần đầu tiên hai vận động viên Việt Nam hoàn thành một trong những giải đấu khắc nghiệt nhất hành tinh. Nhưng câu chuyện của họ vượt ra ngoài vạch đích. Nó nói về 138 giờ, hơn 24.000 mét leo dốc, và những gì xảy ra trong khoảng lặng giữa các bước chân.

Tor des Géants, nghĩa là "Tháp của những người khổng lồ", là một giải siêu trail khai sinh năm 2026, diễn ra hằng năm tại thung lũng Aosta, phía Tây Bắc nước Ý. Một cuộc đua marathon đường phố khác hẳn. Một giải chạy nhiều chặng kiểu tour du lịch cũng khác hẳn. Đây là một cuộc đua một chặng, không nghỉ cố định, kéo dài xuyên đêm. Vận động viên phải tự quyết định khi nào chạy, khi nào đi bộ, khi nào dừng lại chợp mắt, khi nào ăn, khi nào uống. Giải đấu quy định giới hạn hoàn thành 150 giờ — khoảng sáu ngày rưỡi. Tổng độ cao tích lũy hơn 24.000 mét, tương đương ba lần leo Everest, với hơn 20 đèo ở độ cao trên 2.000 mét. Chỉ có bảy trạm tiếp tế lớn trên toàn bộ hành trình, cách nhau khoảng 50km. Ngoài những trạm này, vận động viên gần như đơn độc với núi rừng. Một sai lầm nhỏ về dinh dưỡng, trang phục, hay nhận thức địa hình có thể phải trả giá bằng nhiều giờ chật vật. Hoặc bằng chính mạng sống. Năm 2026, một vận động viên đã thiệt mạng trên cung đường này vì trượt chân, ngã và va đầu vào đá. Đó là lý do tại sao những mô tả của Toản về những lối mòn không dây bảo vệ không phải là lời nói phóng đại.

Trong số những người không hoàn thành giải năm nay, có một vận động viên gốc Việt đang sống tại Pháp. Điều này đặt thành tích của Hằng và Toản vào đúng vị trí của nó. Họ không đơn giản là những người "đi hết một cung đường dài". Họ thuộc về nhóm thiểu số khoảng 60% số người xuất phát đi tới được vạch đích. Trong một cuộc chơi mà ai cũng có thể đăng ký, nhưng chỉ hơn một nửa số người vượt qua được trọng tài cuối cùng — ngọn núi — thì việc cán đích là một thành tựu thực sự. Trong một cuộc đua mà 40% số người xuất phát bỏ cuộc, việc về đích đã là một chiến thắng — chiến thắng của sự kiên trì chống lại sự bào mòn của địa hình và tinh thần.

Bảng thời gian cho thấy sự phân tầng rõ rệt. Nhà vô địch nam Jia Ju Zhao, người Trung Quốc, hoàn thành sau 65 giờ 55 phút 22 giây. Nhà vô địch nữ Katharina Hartmuth người Đức về đích sau 67 giờ 10 phút 09 giây. Hằng và Toản về đích sau 138 giờ 40 phút và 137 giờ 50 phút — gần gấp đôi thời gian của nhà vô địch. Khoảng cách 70 giờ cho thấy họ không thuộc nhóm cạnh tranh. Họ nằm ở nhóm giữa — nhóm những người vượt qua cuộc đua bằng sự bền bỉ hơn là tốc độ. Nhưng chính sự phân tầng này đặt ra một câu chuyện quan trọng: nếu gần gấp đôi thời gian nhà vô địch vẫn được xem là thành tích đáng tự hào, thì cuộc chơi này có một tiêu chuẩn riêng. Tiêu chuẩn đó là sự sống còn, không phải tốc độ.

Để đạt được cột mốc này, Hằng và Toản không bắt đầu từ con số không. Hằng đã hoàn thành Prenn Trail 250km, Son La Ultra Trail 100km, Vietnam Mountain Marathon 100km. Toản đã chạy UTMB — giải siêu trail danh giá bậc nhất thế giới — cùng nhiều giải 100km khác như Mantra 116km, ULJU Trail 9 Peaks 100km, và Mt Fuji 100km. Chính Toản đã nói rằng Tor des Géants khó hơn UTMB "nhiều lần". Một nhận định chủ quan nhưng đến từ một người có trải nghiệm thực tế ở cả hai cuộc đua. Và nhìn vào hồ sơ của họ, có thể thấy một quá trình phát triển có chủ đích: từ những giải chạy núi trong nước, đến những giải đấu 100km châu Á, rồi đến cung đường 330km tại dãy Alps. Đây là một quỹ đạo dài hơi, tích lũy theo năm tháng, không phải một cú nhảy cóc.

Điều khiến tôi — một người đã dành nhiều năm quan sát các giải chạy từ đường piste đến đường mòn — thấy cuốn hút không phải là những con số dừng chân, mà là cách hai vận động viên này quản lý cơ thể trong gần 140 giờ liên tục. Trong điền kinh trên sân vận động, 1500m được chia thành các giai đoạn rõ rệt: 800m đầu giữ sức, 300m cuối bứt phá. Nhưng ở Tor des Géants, không có một "300m cuối" nào. Cả chặng đường dài 330km là một quá trình bứt phá chậm rãi chống lại sự bào mòn từ độ cao, thời tiết và cơ thể. Bởi vậy, một trong những kỹ năng quan trọng nhất không phải là tốc độ mà là sự kiên nhẫn. Tôi gọi đó là nhịp đập của sự kiên trì — 214 ngày không một cuộc thi trong đại dịch từng dạy tôi điều này, và nay tôi thấy nó hiện diện trong từng km của người chạy siêu trail.

Một chi tiết khiến tôi chú ý là khoảng cách thời gian giữa Hằng và Toản: chưa đầy một giờ sau 330km và gần 140 giờ thi đấu. Với một quãng đường dài như vậy, 50 phút gần như tương đương một cú vươn vai. Sự gần gũi này gợi lên khả năng họ đã chạy cùng nhau trong phần lớn hành trình, hoặc ít nhất là chia sẻ một chiến lược chung về nhịp độ, nghỉ ngơi và tiếp nhiên liệu. Trong giới siêu trail, sự hỗ trợ lẫn nhau giữa những người cùng quốc tịch không hiếm: người này kéo người kia ra khỏi một cơn khủng hoảng tinh thần lúc 3 giờ sáng, người kia chia sẻ một gói gel năng lượng khi người này gần kiệt sức. Chiến thuật không bao giờ chỉ là chuyện chạy nhanh; chiến thuật còn là chuyện ở bên nhau khi mọi thứ trở nên tối tăm nhất.

Với Hằng, thành tích này còn mang một lớp ý nghĩa khác. Cô đến từ Vũng Tàu, một thành phố biển không có ngọn núi nào cao hơn vài trăm mét. Vậy mà cô đã băng qua 20 đèo Alps, nơi có những đoạn đường vượt qua độ cao 2.000 mét. Trong một cộng đồng siêu trail vẫn còn ít phụ nữ châu Á, sự hiện diện của Hằng trong danh sách finisher không chỉ là câu chuyện cá nhân. Nó là một tín hiệu về thể thao. Sức bền không có giới tính. Người phụ nữ ấy đã không cần bất kỳ lời tuyên bố nào — chỉ cần một chiếc áo finisher ở cuối đường đua để chứng minh điều đó.

Bây giờ, hãy nói về những gì không được nói. Bài báo gốc của VnExpress không công bố vị trí xếp hạng của hai vận động viên, không có split times — thời gian đi qua từng trạm — và không có thông tin về tình trạng thể lực, chấn thương, hay giấc ngủ của họ trong suốt hành trình. Sự thiếu hụt dữ liệu này là một lựa chọn biên tập, nhưng với một người chuyên phân tích thể thao, nó là một khoảng trống lớn. Không có split times, chúng ta không thể biết họ đã giữ nhịp đều hay chững lại ở đoạn cuối. Không có vị trí, chúng ta không thể so sánh với cộng đồng quốc tế. Không có thông tin về giấc ngủ, chúng ta không thể đánh giá kỹ năng quản lý cơ thể. Và vì thế, cần phải nói rõ: thành tích của Hằng và Toản là có thực, nhưng sự hiểu biết của chúng ta về nó vẫn còn rất phiến diện.

Điều này dẫn tới một góc nhìn phản trực giác. Trong một nền văn hóa thích những câu chuyện "từ số 0 đến huyền thoại", việc hoàn thành một cuộc đua sinh tử dễ dàng bị đẩy lên thành "trình độ đỉnh cao". Thực tế cho thấy Hằng và Toản vẫn còn cách tốp dẫn đầu — những người như Jia Ju Zhao hay Katharina Hartmuth — một khoảng cách rất lớn. Họ là những người chạy nghiệp dư xuất sắc, không phải những vận động viên chuyên nghiệp được bao bọc bởi đội ngũ huấn luyện, dinh dưỡng và tài chính đầy đủ. Việc định vị đúng điều này không phải để hạ thấp họ, mà để bảo vệ thế hệ tiếp theo khỏi những kỳ vọng sai lầm. Một vận động viên trẻ đọc bài báo này và nghĩ rằng "chỉ cần chạy thật nhiều là được" có thể bỏ qua các yếu tố then chốt: kỹ thuật leo dốc, khả năng thích nghi độ cao, chiến lược tiếp nhiên liệu, và sự chuẩn bị tâm lý cho những giờ phút cô độc nhất trong đời.

Câu chuyện này còn có một tầng nghĩa khác, liên quan đến sự phát triển của chạy địa hình Việt Nam. Những cái tên như Prenn Trail 250km, Son La Ultra Trail, Vietnam Mountain Marathon không chỉ là những dòng chữ trong lý lịch của các vận động viên. Chúng là những minh chứng cho một hệ sinh thái đang hình thành. Một đất nước với địa hình đồi núi dài hơn 1.400km, từ Tây Bắc đến Tây Nguyên, đang dần tạo ra một nền văn hóa chạy trail có chiều sâu. Những cung đường Việt Nam có độ khó không thua kém nhiều giải đấu châu Âu, và các vận động viên Việt Nam đang bắt đầu dùng chính địa hình quê nhà làm bàn đạp. Hằng và Toản là hai trong số những người tiên phong bước ra thế giới. Và thành tích của họ tại Tor des Géants sẽ được nhắc đến trong những câu chuyện của các giải chạy Việt Nam nhiều năm tới, không phải vì dòng thời gian 138 giờ, mà vì câu chuyện nó mở ra: người Việt có thể chạy được trên đỉnh Alps.

Có một điều mà tôi muốn những người trẻ đang chạy trail hôm nay — những người sẽ đọc bài viết này — nhớ: Người ta nhớ tấm huy chương, nhưng tôi nhớ đôi chân rã rời sau vạch đích. Ở Tor des Géants, không có huy chương dành cho nhóm giữa. Chỉ có một vạch đích ở Courmayeur, một tấm áo finisher, và cái giá âm thầm của 138 giờ không ngủ đủ giấc, không ăn đúng bữa, không có sự an toàn của một cuộc đua đường phố. Nếu chúng ta chỉ nhìn vào dòng chữ "hoàn thành" trên bảng kết quả, chúng ta bỏ qua toàn bộ phần đời phía sau nó: những buổi sáng tập luyện trong mưa, những lần từ chối buổi đi chơi cùng bạn bè, những khoản tiền tự bỏ ra cho chuyến bay, trang phục, và một giấc mơ không ai đảm bảo. Bảng thành tích là kết thúc một cuộc đua, nhưng phần lớn câu chuyện nằm bên dưới nó.

Sẽ là thiếu sót nếu không nhắc tới yếu tố an toàn. Trên những cung đường như Tor des Géants, các vận động viên thường phải mang theo trang bị sinh tồn cơ bản — áo giữ nhiệt, thiết bị định vị, thực phẩm khẩn cấp, nước, chăn cứu hộ. Bài viết gốc không nói rõ hành trang của Hằng và Toản, nhưng đây là quy chuẩn phổ biến ở các giải siêu trail núi cao. Nói về thành tích mà tách rời khỏi câu chuyện an toàn là một cách kể chuyện thiếu trách nhiệm. Ngọn núi không bao giờ thương lượng.

Với những người làm truyền thông thể thao, có lẽ cũng cần một lời tự vấn. Chúng ta có xu hướng tôn vinh những gì nhìn thấy ở vạch đích, nhưng hiếm khi lội ngược lại toàn bộ hành trình. Và trong một môn thể thao khắc nghiệt như siêu trail, việc chỉ nhìn vào bảng thời gian — mà không nhìn vào địa hình, thời tiết, độ cao, trang bị bắt buộc, sự an toàn — là một cách đọc lệch lạc. Một vận động viên hoàn thành Tor des Géants sau 138 giờ không thể so sánh với một vận động viên hoàn thành marathon sau 2 giờ 10 phút. Họ chơi những trò chơi hoàn toàn khác nhau. Và trong trò chơi của họ, tiêu chuẩn không phải là tốc độ, mà là sự sống còn: khả năng đưa cơ thể vượt qua 24.000 mét leo dốc, qua những đêm giá lạnh, qua những đoạn đường có thể giết người, và vẫn còn nguyên một lý do để tiếp tục bước.

Jia Ju Zhao vô địch giải đấu năm nay — một tín hiệu đáng chú ý về sự trỗi dậy của châu Á ở nhóm dẫn đầu siêu trail. Hằng và Toản không cạnh tranh với anh ta ở nhóm đó, nhưng họ là một phần của làn sóng lớn hơn. Khi một vận động viên Trung Quốc đứng trên bục cao nhất và hai vận động viên Việt Nam hoàn thành cùng một cuộc đua, câu chuyện về "châu Á đi sau phương Tây" trong bộ môn này đang được viết lại từng ngày. Không phải bằng những tuyên bố, mà bằng những bước chân trên núi. Và điều đó có ý nghĩa với toàn bộ khu vực Đông Nam Á, nơi có địa hình rất phù hợp để phát triển bộ môn này.

Nhưng ngay cả câu chuyện châu Á cũng cần được kể một cách tỉnh táo. Tor des Géants nằm ngoài hệ thống Olympic, ngoài giải vô địch thế giới của Liên đoàn Điền kinh. Giá trị của nó đến từ độ khó, từ truyền thống, từ cộng đồng — chứ không đến từ tiền thưởng hay sự công nhận chính thức. Vì vậy, những gì Hằng và Toản làm được là một thành tích cá nhân trong một môn thể thao cá nhân, không phải một phần của hệ thống huấn luyện quốc gia. Điều này vừa là điểm mạnh vừa là điểm yếu. Điểm mạnh: họ tự do, tự chủ, không bị ràng buộc bởi bộ máy. Điểm yếu: họ không có sự hỗ trợ của một hệ sinh thái chuyên nghiệp — bác sĩ thể thao, chuyên gia dinh dưỡng, nhà tâm lý học — thứ có thể giúp họ thu hẹp khoảng cách 70 giờ với nhà vô địch. Và nếu không có hệ sinh thái đó, rất khó để một vận động viên Việt Nam bước lên nhóm dẫn đầu trong tương lai gần.

Vậy chúng ta nên nhớ điều gì sau câu chuyện này? Trước hết, hãy nhớ rằng Hằng và Toản đã làm được một điều rất khó — khó hơn những gì đa số người xem có thể tưởng tượng. Thứ hai, hãy nhớ rằng khoảng cách giữa họ và nhóm vô địch là rất lớn, và điều đó không hề làm giảm ý nghĩa của thành tích. Và thứ ba, hãy nhìn vào bức tranh lớn hơn: hai vận động viên nghiệp dư đến từ một đất nước đang phát triển môn chạy trail, tự tài trợ cho hành trình của mình, đã xuất hiện trên một trong những đấu trường khắc nghiệt nhất thế giới. Họ không mang theo đội ngũ, không có phòng y tế riêng, không có chuyên gia tâm lý ngồi chờ ở trạm dừng. Họ chỉ có kinh nghiệm, sự chuẩn bị và một cơ thể đã được tôi luyện qua hàng nghìn km.

Điều đó gợi cho tôi một câu hỏi, dành cho tất cả những ai đang theo đuổi bất cứ môn thể thao nào — dù là chạy trail, điền kinh, bóng đá, hay bất cứ điều gì khác: Bạn có đủ kiên nhẫn để tiếp tục ngay cả khi không có ai nhìn thấy không? Vì trên những con đèo Aosta lúc 2 giờ sáng, không có khán giả, không có máy quay, không có ai hò reo. Chỉ có gió, đá, và một câu hỏi được đặt ra bởi chính cơ thể mình: dừng lại hay đi tiếp? Hằng và Toản đã trả lời bằng đôi chân của họ. Và câu trả lời đó, dù không có trên bục podium, vẫn sẽ vang vọng trên những con đèo rất lâu sau khi giải đấu kết thúc.

Câu chuyện của họ không bắt đầu từ Tor des Géants. Nó cũng sẽ không kết thúc ở đó. Những con đường mòn còn dài hơn, những ngọn núi còn cao hơn, và thế hệ tiếp theo của trail Việt Nam — những người sẽ nhìn vào Hằng và Toản như những người mở đường — chắc chắn sẽ mang theo những câu hỏi lớn hơn. Không phải là "chúng ta có thể hoàn thành không?" mà là "chúng ta có thể đứng gần hơn với nhóm dẫn đầu không?" Để trả lời câu hỏi đó, cần nhiều hơn cả ý chí. Cần một hệ sinh thái, sự đầu tư bền bỉ và một niềm tin rằng người Việt không chỉ có thể chinh phục núi rừng, mà còn có thể học cách sống chung với chúng theo cách của riêng mình.